Yuri, czyli o japońskim komiksie lesbijskim słów kilka...

Niniejszy artykuł poświęcony został yuri czyli gatunkowi japońskiego komiksu (mangi) i animacji (anime) traktującemu o związkach lesbijskich miedzy kobietami i dziewczętami. Pod pojęciem yuri rozumiemy mangi i anime o lesbijkach. Zazwyczaj są one rysowane przez kobiety i skierowane także do kobiet. Przeważnie mamy w tego typu historiach ukazane zarówno emocje łączące partnerki, jak i intymny aspekt ich związku.  Analizując ten nurt nie można zapominać, że wątki lesbijskie stanowiły na przestrzeni wieków ważny element szeroko rozumianej japońskiej sztuki i kultury. Bez uwzględnienia tego faktu osobie postronnej może się wydawać, że umieszczanie tego typu elementów w komiksie i animacji z Kraju Kwitnącej Wiśni stanowi rodzaj prowokacji i próbę zwabienia jak największej ilości odbiorców za pomocą posługiwania się kontrowersyjnym tematem. Tymczasem jest to po prostu jeden z wielu motywów przewijających się od kilku już wieków w kulturowym dziedzictwie tego kraju. Historia omawianego gatunku, czyli yuri ma swoje początki w czasach cesarskich. W kraju samurajów, kiedy mężowie opuszczali domy na całe miesiące czy lata, ich kobiety były niejako skazane na własne towarzystwo. Co za tym idzie kultura, zaczęła stawać się kobiecą domeną. Samotne panie malowały, rzeźbiły czy też na inne sposoby  opisywały otaczającą je rzeczywistość. Przebywające na dworach same, kobiety oddawały się romansom. Taką sytuację tolerowano, szczególnie kiedy przynajmniej jedna z dam była zaślubiona mężczyźnie i prędzej, czy później czekał ją i tak powrót do małżonka (najczęściej po jego przybyciu z walk). Istnienie takich związków udowadniają pochodzące z tamtych czasów liczne drzeworyty i obrazy przedstawiające kobiety w jednoznacznych pozach czy liczne wiersze pisane przez płeć piękną i do niej skierowane. W miarę upływu lat zaczęły powstawać pierwsze powieści o miłości lesbijskiej. Kiedy rozwinęła się manga, otworzyły się drzwi dla wszystkich artystek, chcących tworzyć historie w podobnym duchu, lecz utrzymane w formie komiksu. Te wszystkie elementy sprawiają, że związki uczuciowe między dwiema kobietami są obecne w japońskim komiksie i animacji od lat. Oprócz tytułów z przewijającymi się w tle wątkami lesbijskimi, istnieją historie, których głównym wątkiem jest miłość łącząca dwie kobiety.

Termin "yuri" oznacza  w języku japońskim "lilię". Istnieje kilka  teorii przypisania tej nazwy komiksom lesbijskim. W 1971 r. edytor Itru Bungaku, określił gejów mianem „Barazoku”- plemię róży, zaś lesbijki jako „Yurizoku”- plemię lilii. Stąd ma pochodzić nazwa yuri. Kolejna teoria zakłada, że owo określenie wzięło się od imion Yuri i Yuriko, które nosiła znaczna część bohaterek komiksów japońskich. Kolejna teza przypisuje powstanie tej nazwy ogromnej popularności jednej z pierwszych par lesbijskich w historii anime, mowa tu mianowicie o Kei i Yuri z serii Dirty Pair. Inna opcja zakłada, że określenie to wzięło się od symbolu białej lilii umieszczanej na okładkach magazynów japońskich drukujących komiksy rysowane przez kobiety, dla kobiet. Przypuszcza się że termin ten skojarzył i wymyślił fan czytający owe magazyny. Początkowo symbol lilii nie miał zabarwienia seksualnego, oznaczał po prostu literaturę kobiecą. Dopiero wraz z intensywnym rozwojem mang o lesbijkach, terminem tym zaczęto określać właśnie takie historie. Rozkwit nurtu yuri nastąpił w komiksie japońskim w latach siedemdziesiątych i trwa właściwie do chwili obecnej. Autorami tego typu historii są zarówno kobiety, jak i mężczyźni (w mniejszości).

W obrębie omawianego nurtu komiksu mamy do czynienia z licznymi gatunkami i podziałami. Oto kilka terminów nierozerwalnie związanych z yuri:
shoujo ai  - oznacza  w języku japońskim "miłość pomiędzy dziewczętami". Historie spod tego szyldu nie zawierają scen łóżkowych, a związki tutaj prezentowane mają charakter czysto platoniczny, element erotyki ograniczony jest co najwyżej do pocałunków. Termin shoujo- ai używana się często zamiennie do "yuri", ale jest to błędne.
otoko - yaku – Odpowiednik określenia „butch”, czy „tomboyish” w kulturze lesbijskiej. Innymi słowy zazwyczaj dominująca partnerka w związku. Bohaterki takie są zwykle szczupłe, wysokie, mają krótkie włosy, są silne fizycznie i ubierają się po męsku
musume - yaku – terminowi temu z grubsza odpowiada określenie „femme”. Stosuje się go w odniesieniu do bardziej pasywnej partnerki w relacji lesbijskiej.
Należy nadmienić, że w obrębie yuri oba typy: to jest otoko-yaku i musume-yaku cechuje duża elastyczność. Nie mamy tu do czynienia ze sztywnymi ramami przypisującymi określonym bohaterkom stricte „męskie” i „kobiece” zachowania, lecz raczej z płynnym przechodzeniem między tymi rolami. Nawet sama obecność tych typów nie jest w omawianym gatunku wymagana. Możemy mieć do czynienia z sytuacja kiedy związek lesbijski połączy dwie „kobiece” postacie.
W amerykańskim fandomie yuri funkcjonują dwa określenia „tachi i neko”. Używane są one w kontekście pary lesbijskiej dwóch „femme” z których jedna jest bardziej pasywna (neko), a druga aktywna (tachi).
onabe-  bohaterka trans-płciowa
moe - moe – zwrot ten oznacza historie stworzone przez mężczyzn i zawierające pierwiastki shoujo - ai (pozbawione scen erotycznych). Często także moe - moe to po prostu komiksy, w których kobiety stanowią przeważającą obsadę
shounen yuri - mangi o lesbijkach, rysowane przez mężczyzn, do nich skierowane i zawierające sceny łóżkowe ku ich uciesze. Często tego typu komiksy stanowią po prostu spełnienie fantazji seksualnych autora, zaś ich warstwa fabularna zredukowana jest do minimum.
rezubian - słowo to oznacza w języku japońskim lesbijkę. Często używa się określenia „bian”, będącego skrótem od "rezubian".
shoujo yuri – mangi o lesbijkach rysowane przez kobiety. Zazwyczaj autorki poruszają tu także sferę psychologiczną postaci, czy problemy obyczajowe.
cross-dressing - noszenie przez daną osobę garderoby typowej w określonej społeczności dla płci przeciwnej. Jest to pojęcie niezwykle szerokie i mieszczą się tu bardzo różne typy zachowania: przykładowo, kiedy dana osoba z jakiś względów podaje się za kogoś przeciwnej płci, czy po prostu gdy dobrze się czuje w „nietypowej” garderobie.
josei – gatunek skierowany stricte do dorosłych kobiet. Yuri traktuje się jako odłam tego nurtu.

Zagłębiając się dalej w historię nurtu yuri należałoby przede wszystkim przedstawić autorki, mające największy wkład w powstanie, popularyzację i rozwój gatunku. Wymienia się tu w pierwszym szeregu Yoshiya Nabuko. Zasłynęła ona w prawdzie na niwie literatury, nie komiksu. Niemniej jednak jej wkład w tematykę lesbijską obecną w kulturze japońskiej jest tak znaczny, że nie można pominąć roli jaką odegrały książki tej autorki  w późniejszym wyodrębnieniu się nurtu yuri w komiksie japońskim. Yoshiya Nabuko wprowadziła do japońskiej literatury kobietę silną, odważnie wkraczającą w dorosłe życie i dającą sobie radę bez mężczyzn. Jej również zawdzięczamy termin "shoujo - ai". Artystka ta tworzyła na początku XX wieku . Drugą z panteonu twórczyń jest rysowniczka i scenarzystka mang Riyoko Ikeda kojarzona z latami 70-tymi i 80-tymi. Jednak wiązanie akurat tej autorki bezpośrednio z gatunkiem yuri nie jest do końca słuszne. W swoich komiksach zawierała bowiem raczej elementy klasyfikujące się jako trans-płciowe, niż zaliczane stricte do yuri. Kreowane przez nią bohaterki cechowała aktywność, niezależność, zdecydowanie protagonistyczny charakter. Często osadzała akcję swoich komiksów na  tle ważnych wydarzeń historycznych. Wśród artystek młodszej generacji, należy wymienić Chiho Saito, która w latach 90-tych zasłynęła mangą SHOUJO KAKUMEI UTENA. Tytuł ten wprawdzie był utrzymany w klimatach shoujo – ai. Jednak na jego podstawie nakręcono serial animowany oraz pełnometrażowy film animowany klasyfikowane już  jako yuri. Oba tytuły uznaje się  w tym momencie za klasykę gatunku. Jeśli chodzi o współczesną generację  twórczyń  wypada wymienić nazwiska takie jak Rica Takashima i Yamaji Ebine. Obie autorki dały się poznać jako twórczynie komiksów z bardzo mocno zaakcentowanymi motywami lesbijskimi, wręcz skierowanymi wprost do homoseksualnego odbiorcy. Mamy  w ich pracach pojęcia i zachowania kojarzone stricte ze środowiskiem homoseksualnym. Mangi ich autorstwa obfitują w obserwacje branżowego środowiska, są feministycznie nacechowane i przedstawiają w naszej opinii realistycznie ukazane losy lesbijek/biseksualistek. Ostatnie panie zalicza się do tzw. "nowej szkoły yuri” czyli dominującego obecnie zwrotu w omawianym gatunku. "Nowa szkoła yuri" to historie głębokie, z rozbudowanymi portretami psychologicznymi bohaterek i stricte lesbijskie.

Tematyka mang i anime  klasyfikowanych jako yuri jest różnorodna. Wszystko zależy od wieku i preferencji odbiorców, do których dana pozycja jest skierowana. O ile pokrewne yuri mangi shoujo-ai traktują głównie o platonicznej miłości uczennic ze szkolnej ławy, o tyle wiele z historii zaliczanych do yuri opisuje głębokie relacje oparte na przyjaźni i miłości pomiędzy dorosłymi kobietami. Tło akcji może być bardzo różne, aczkolwiek obecnie w yuri dominują historie stricte realistyczne, zdarzają się jednak pozycje spod znaku fantasy, czy mangi historyczne. Można pokusić się o wyodrębnienie najbardziej charakterystycznych i najczęściej spotykanych motywów na niwie tego gatunku. Będą one pokrewne pewnym wątkom przewijającym się w twórczości poruszającej tematykę lesbijską z obrębu zachodniego kręgu kulturowego.
Jako pierwszy  z motywów można wymienić topos odkrywania własnej seksualności. Wiąże się on często z udziałem bohaterek biseksualnych, które odkrywają w sobie pociąg do kobiet. Często są w tym czasie w związku z mężczyzną, co kończy się dramatycznymi wyborami. Kolejnym tematem jest motyw miłości miedzy kobietami rodzącej się z przyjaźni. Zazwyczaj występuje co prawda na obszarze shoujo-ai, gdzie dotyczy relacji między uczennicami szkół średnich, a samo uczucie ma raczej niewinny wydźwięk. Pojawia się jednak także stricte w yuri. Następny prezentowany wątek to wizja bohaterek homoseksualnych, których orientacja ma źródło w negatywnych przeżyciach z mężczyznami. Pojawia się on jednak zdecydowanie w komiksach stojących na niższym poziomie, operujących stereotypowymi przedstawieniami płci i seksualności. Inny topos to motyw nieodwzajemnionej miłości jednej kobiety/dziewczyny do drugiej. Często taka sytuacja kończy się tragedią. Dojść może do niej także kiedy jedna z bohaterek zdecyduje się zrezygnować ze związku z inną kobietą, pod wpływem presji społecznej  czy innych okoliczności. Wspomniana różnorodność tematyczna, wielość motywów  spotykana w yuri wynika również z faktu, iż większość historii skierowana jest do dorastających dziewcząt i dojrzałych kobiet, a nie bezpośrednio do lesbijek. Choć i tu zdarzają się wyjątki  w osobie wspomnianych Yamaji Ebine, Riki Takashimy czy Eriko Tadeno. Odbiorcami ich mang, są w znacznej mierze homoseksualiści. Jak widać na zaprezentowanych przykładach motywy funkcjonujące w yuri są pokrewne tym pojawiającym się na obszarze tematyki lesbijskiej w zachodniej kulturze.

Można sobie zadać pytanie, skoro owe toposy są zbliżone do tego, na co napotykamy na obszarze tematyki lesbijskiej w zakresie zachodniego kręgu kulturowego, to czy w ogóle istnieje jakaś specyfika oddzielająca yuri od przedstawień miłości lesbijskiej obecnych w naszej kulturze? Zdecydowanie tak. Na czym więc polega odmienność yuri jako gatunku który opowiada o miłości między kobietami z japońskiej perspektywy przeżyć i doświadczeń?  Objawia się ona w pewnych charakterystycznych elementach, bądź odmiennym potraktowaniu bardziej uniwersalnych toposów. Do pierwszej kategorii można zaliczyć choćby specyficzną konstrukcję wizerunku otoko-yaku. Bohaterki te często są przedstawiane jako obiekt uwielbienia ze strony innych dziewczyn, nawet hetero. Kontrastuje to wizerunkiem „odpowiednika” otoko- yaku – czyli „butch” obecnym w kulturze zachodniej jako jednostek w pewien sposób napiętnowanych przez swoją aparycję. Nie spotykamy w mandze otoko- yaku w roli „dewiantek” czyhających na inne kobiety, bądź odrzuconych przez społeczność wyrzutków, lecz raczej szlachetnych heroin przychodzących z pomocą przedstawicielkom płci pięknej, lub obiektów uwielbienia innych kobiet. Co charakterystyczne mimo, ze spora część z chłopięcych bohaterek nosi się zdecydowanie po „męsku”  ma krótkie włosy itp. ten wizerunek nie kwestionuje ich kobiecości. Wybierają po prostu inną, alternatywną jej wersję. W poszukiwaniu przyczyn i genezy takiego obrazu  otoko-yaku należy sięgnąć do specyfiki japońskiej kultury. Praktyka cross-dressing zajmuje w niej od dawna istotne miejsce, przejawiając się choćby w takich aspektach jak Takarazuka, czyli odmiana teatru gdzie wszystkie role (w tym także męskie) odgrywane są przez kobiety.  Niekiedy relacje lesbijskie jako takie przedstawia się w mangach czy anime jako idealne, zaś bohaterki są prezentowane jako niedoścignione archetypy piękna i wdzięku. Ten wizerunek także dosyć mocno odbiega od standardowego ujęcia lesbijek prezentowanego w naszej kulturze. Z kolei  jeśli chodzi o odmienne potraktowanie uniwersalnych toposów można tu także podać kilka przykładów. Jednego dostarczy choćby analiza wspomnianego już motywu: kiedy jedna z bohaterek zdecyduje się zrezygnować ze związku z inną kobietą. W zachodnim kręgu kulturowym często ten akt prezentowany jest jako dowód rozsądku i dojrzałości, zaś stronę „nalegająca” na kontynuowanie związku ukazuje się w roli demonicznej manipulatorki mającej obsesję na punkcie swojej „miłości”. Daje się czytelnie do zrozumienia, że  dziewczyna/kobieta odrzucająca lesbijską relację, poprzednio uległa namowom „złej”, „skrzywionej” partnerki. Teraz zaś wreszcie znalazła w sobie siłę, by powrócić do normalnej i pożądanej roli społecznej. Z kolei w yuri zetkniemy się często sytuacją wręcz odwrotną – kobieta odrzucająca uczucie innej kobiety jawi się jako jednostka, słaba, uległa niezdolna walczyć o własne szczęście. Często jej decyzja zostaje opatrzona czytelnym komentarzem odautorskim sugerującym, ze ta postać nigdy już nie zazna szczęścia i będzie zawsze żałować tej decyzji.

Wspominając o warstwie fabularnej w yuri, warto byłoby się zatrzymać na tym zagadnieniu nieco dłużej. Mamy tu bowiem bardzo często do czynienia z dwoma zupełnie odmiennymi wizerunkami lesbijek. Tak jak istnieje podział na shoujo yuri i shounen yuri, tak i każdemu odpowiadają określone modele bohaterek. Aby zobrazować zagadnienie posłużymy się porównaniem dwóch pozycji. Jako pierwsze opiszemy historie, w których większość akcji rozgrywa się w szkole: zaliczanego do shounen yuri HEN autorstwa Hiroya Oku oraz wspominaną już PIETĘ Haruno Nanae. W HEN’ie główna bohaterka - Azumi zakochuje się w innej z uczennic  - Chizuru. Ich związek ma burzliwy przebieg bowiem Chizuru nie stroni od licznych kontaktów z mężczyznami. Znaczna część komiksu sprowadza się do scen erotycznych zarówno damsko-damskich, jak i damsko-męskich. Oddania emocji między postaciami właściwie brak, rozwoju uczucia pomiędzy bohaterkami także specjalnie nie da się zauważyć. Same sceny erotyczne są raczej mało realistyczne i widać, że autorowi brak znajomości lesbijskiej kamasutry. Dla odmiany PIETA jest komiksem pełnym uczuć. Możemy obserwować narodziny miłości, przywiązania i szczęścia bohaterek. Erotyka potraktowana została tutaj w bardzo subtelny sposób. Autorka unika epatowania nagimi ciałami, ograniczając sferę łóżkową jedynie do dialogów i pojedynczych kadrów.
W przeprowadzanym porównaniu nie mogło zabraknąć oczywiście Yamaji Ebine. Jej twórczość chciałybyśmy skonfrontować z Kishi Torajiro, autorem nazywanym przez niektórych męskim odpowiednikiem pani Yamaji. Uważamy takie stwierdzenie, za zupełnie nietrafione. Zwłaszcza biorąc pod uwagę to co Torajiro prezentuje w swojej twórczości. MAKA MAKA czyli manga jego autorstwa, opowiada historie dwóch znajomych uwikłanych w lesbijski romans. Niemal każdy rozdział z jego komiksu stanowi scena erotyczna. Jest to zbiór kadrów pełnych pettingu, momentami śmiesznych komentarzy oraz często niesmacznych zbliżeń. Cała warstwa fabularna skupia się na kolejnych erotycznych zabawach w wykonaniu bohaterek. Warstwa uczuciowa właściwie nie występuje, a przynajmniej nie jest pokazana w sposób, dzięki któremu można by ją traktować poważnie. Tak zwana bliskość Jun i Nene objawia się jedynie w ich kontaktach seksualnych. Sama ich prezentacja także pozostawia dużo do życzenia. Jako porównanie manga Yamaji Ebine INDIGO BLUE. Klasyk shoujo yuri. Historia doskonale ukazująca przejście od czysto seksualnej fascynacji do miłości. Główna bohaterka – Retsu żyjąca w ustabilizowanym związku z mężczyzna, po spotkaniu lesbijki Tamaki, zaczyna na nowo odkrywać swoją seksualność. Trafia w ten sposób na krętą ścieżkę uczuć. Autorce w doskonały sposób udało się ukazać emocje jakie miotają człowiekiem, gdy musi dokonać wyboru mającego prawdopodobnie wpływ na całe dalsze jego życie. Dobre dialogi, mnóstwo interesujących przemyśleń, niezwykle realistycznie pokazana erotyka to także atuty tego komiksu.

Warto odnotować, że w Japonii istnieją magazyny poświęcone relacjom kobiecym w komiksie. Przeważają jednak antologie drukujące komiksy i nowelki utrzymane w nurcie shoujo – ai.  Szczególnie w ostatnim czasie, kiedy to na Zachodzie wybuchł prawdziwy boom na tego typu, nie najwyższych lotów historie. Z najbardziej liczących się pism tego typu można wymienić YURI SHIMAI czy ES. Cieszą się one niesamowitym powodzeniem  i dużym nakładem. Fan stricte yuri raczej nie znajdzie tam nic dla siebie, ze względu na dosyć infantylne i stereotypowe potraktowanie tematu.  Jeśli chodzi o czasopisma stricte lesbijskie, drukujące komiksy yuri  można by wymienić MIST, czy CARMILLA. Prezentowane tu historie klasyfikują się jednak zwykle jako komiksy erotyczne.

Zjawiskiem na jakim należałoby się także w tym miejscu skupić jest  wyjaśnione wcześniej pojęcie doujinshi. Doujinshi zaliczające się do nurtu yuri traktują przede wszystkim o „kanonicznych” parach lesbijskich ze znanych komiksów, gier czy filmów.  Fani zadbali także o rozmaite postacie żeńskie z innych tytułów, dobierając je w pary.  Doujiny nie tworzą jednolitej grupy pod względem fabularnym czy graficznym. Zazwyczaj jednak autorzy osadzają postacie w nowych sytuacjach, choć często w komiksie  pojawiają się momenty znane z kart oryginalnej mangi, gry, czy filmu. Bohaterki,  mogą zostać ukazane w zupełnie nowych ujęciach i perspektywach. Zdarza się, ze autor na przykład przenosi „oryginalną” akcje w inny okres historyczny itp. Niekiedy fani potrafią z przeciętnego komiksu, czy filmu wydobyć bardzo interesujące fabularne pokłady. Do najbardziej znanych i cenionych twórczyń na polu autorek doujinshi yuri i shoujo-ai należą: duet Takano Shou&Akizuki Setsu, Hayashiya Shizuru oraz Mario Yamada. Mają oni na swoim koncie liczne i bardzo interesujące doujinshi do SAILOR MOON.  Można tu także wymienić studio Anatomic Angel specjalizujące się w doujinach do UTENY.

Należałoby też wspomnieć o stronie plastycznej komiksów zaliczanych do omawianego przez nas nurtu. Spora część jest narysowana w stylu typowym dla mangi shoujo, czyli niemal puste kadry i ich specyficzny rozkład, bohaterki z dużymi oczami, ornamenty w postaci piór, czy kwiatów  itd. Aktualnie jednak wraz z wkroczeniem tzw. „nowej szkoły yuri” trwa od pewnego czasu zupełnie inny trend w grafice. Tenże nurt cechuje ascetyzm, prawie zupełny brak teł i cieniowania,  realistyczna kreska i bardzo dobrze oddane emocje postaci.

Jak zostało już nadmienione przy okazji pojawiających się w obrębie yuri toposów i motywów, historie zaliczane do tego gatunku niekoniecznie cechuje optymizm. Bohaterki muszą się zmagać z powszechną nietolerancją wobec ich związku i szerzącą się homofobią. Nie omijają ich też takie tragedie jak: niechciana ciąża, gwałt (szczególnie dokonany przez byłego partnera, który nie może znieść myśli, że został porzucony dla innej kobiety) i wynikająca z tego konieczność aborcji czy nieodwzajemniona miłość prowadząca do tragedii. Często też jedna lub obie partnerki nie mają odpowiednich warunków mieszkaniowych, aby się spotykać i finansowych, aby rozpocząć wspólne życie. Może to właśnie powoduje, że odbiorcy utożsamiają się z bohaterkami. Duża dawka emocji, dobrze nakreślone i rozbudowane portrety postaci oraz to, że budzą one sympatię, zapewne też przemawiają na korzyść yuri.

Stosowne jest w tym punkcie przybliżenie pokrótce kilku tytułów należących do omawianego nurtu  dla pełniejszego zobrazowania tematyki  występującej w ich obszarze. Jako pierwszy można wymienić komiks  pochodzący ze wcześniejszych lat istnienia gatunku, a mianowicie SHIROI HEYA NO FUTARI. Manga ta traktuje o relacjach dwójki dziewcząt Resine i Simone. Obie bohaterki zaczynają dzielić pokój na pensji, przy szkole dla dziewcząt z arystokratycznych domów. Dziewczęta dobrano na zasadzie przeciwieństw. Resine odpowiada standardowemu wyobrażeniu panienki z dobrego domu. Jest nieśmiała, niewinna, często zapada na zdrowiu. Z kolei Simone to wulkan energii, a przy tym sprawiająca szereg kłopotów wychowawczych dziewczyna. Te wzajemne różnice nie przeszkadzają jednak w narodzeniu się miłości  między bohaterkami. O ile Simone akceptuje ten stan rzeczy, Resine cały czas opiera się wewnętrznie. W końcu  wypiera się swojego uczucia co prowadzi do tragedii. Godne uwagi jest, ze mimo dosyć zamierzchłej daty powstania, historia nie prezentuje negatywnego wizerunku związku lesbijskiego. To Resine, wypierając się własnej seksualności popełnia błąd za który przyjdzie jej płacić całe życie.
Kolejną mangą poruszającą tematykę lesbijską, tym razem w zupełnie innym ujęciu jest HIMITSU NO HANAZONO, za której autorstwo odpowiedzialna jest Fujii Mihona. Główna bohaterka, nastoletnia biegaczka imieniem Misono zakochuje się w  przypadkowo poznanym chłopaku, Sakuyi. Z biegiem czasu wychodzi na jaw, ze Sakuya jest w rzeczywistości dziewczyną, utrzymującą swoją płeć w tajemnicy, z uwagi na pewna rodzinną intrygę. Nie zmienia to jednak uczuć Misono. W tym przypadku historia kończy się wręcz cukierkowym happy endem. Jednak abstrahując od pewnej naiwności i sentymentalizmu tego komiksu warto zwrócić uwagę, że w żaden sposób nie przedstawia on miłości lesbijskiej jako gorszej relacji niż heteroseksualnej. Misono ma takie samo prawo znaleźć szczęście w związku z kobieta, jak i z mężczyzną.
Kolejny z opisywanych komiksów, – PIETA autorstwa Haruno Nanae należy do „nowej fali yuri". Akcja tej mangi koncentruje się na osobie Rio-nastolatki z dużymi problemami emocjonalnymi. Dziewczyna ma za sobą liczne próby samobójcze i  trudności w nawiązywaniu kontaktów z otoczeniem. Wpływ na to miała jej sytuacja rodzinna. Porzucona przez matkę, wychowywana przez macochę, ostatecznie trafiła pod opiekę pary psychologów. Pomimo pozorów obojętności i cynizmu oraz dużej popularności jaką cieszy się wśród dziewcząt, Rio w głębi duszy jest samotna i zagubiona. Jej uwagę przykuwa nowa uczennica w szkole – Sahoko. Ta odwzajemnia okazane jej zainteresowanie. Czytelnik jest świadkiem rozwoju uczucia pomiędzy dziewczętami, jak i wielu dramatycznych zdarzeń, które staną się ich udziałem.
Jako ostatnią przedstawimy jedną z wielu obyczajowych mang yuri autorstwa Yamaji Ebine – FREE SOUL. W roli bohaterki autorka obsadziła tym razem Keito – uzdolnioną artystycznie dziewczynę. Ma ona w życiu dwie pasje: „czarną muzykę” i komiks. Sama próbuje swoich sił jako rysowniczka i scenarzystka, tworząc mangę poświęconą afroamerykańskiej piosenkarce Angie. Konsekwencją zdeklarowanie homoseksualnej orientacji Keito są jej chłodne kontakty z rodzicami. Dotychczasowy spokój w życiu uczuciowym bohaterki burzy przypadkowo poznana Niki. Dziewczęta nawiązują romans, ale szybko wychodzi na jaw, że o ile Keito angażuje się w ten związek bez reszty, to Niki preferuje wyłącznie swobodne układy i ma też wielu innych partnerów. Ta gorzka prawda doprowadza Keito do rozpaczy i frustracji. Sporo miejsca zostało także poświęcone wykreowanej przez główną bohaterkę postaci Angie.

Analizując cały fenomen yuri, wypada niestety wspomnieć, że utarły się pewne obiegowe twierdzenia i opinie (najczęściej krzywdzące) dotyczące tego gatunku. Co charakterystyczne, obecność w mangach i anime spod znaku lilii pierwiastków erotycznych sprzyja ich negatywnemu wizerunkowi. Jeden z takich mitów głosi, że w omawianym gatunku na pierwszy plan obowiązkowo wysuwa się cielesny aspekt związku, a bohaterki to niemalże spragnione seksu nimfomanki. Pogląd ten znajduje podatny grunt dlatego, że wciąż dla wielu osób dziewczęta, które nawiązują ze sobą romans spotykamy jedynie w mangach i anime erotycznych. Po zapoznaniu się z shoujo yuri lub nawet historiami zawierającymi damsko - damski wątek tego przekonania nie da się długo bronić.

Ważnym aspektem nurtu yuri jest zagadnienie perspektywy feministycznej obecnej w tego typu historiach. Należy podkreślić, że bohaterki komiksów spod znaku lilii  w znacznej mierze cechują takie przymioty jak : aktywność, nonkonformizm, przedsiębiorczość. Można domniemywać na ile owe cechy są odzwierciedleniem rzeczywistej konstrukcji psychologicznej japońskich kobiet młodego pokolenia, a na ile pełnią funkcję kompensacyjną niezbędna dla rozładowania frustracji istniejących w shierarchizowanym, paternalistycznym japońskim społeczeństwie. Na obszarze rozmaitych publikacji pojawiają się zróżnicowane obrazy współczesnej generacji młodych Japonek. Część tekstów stwierdza, że tak naprawdę w obyczajowości japońskiej nie dokonał się żaden przełom i kobiety w Kraju Kwitnącej Wiśni są nadal tak samo uwikłane w ograniczające je społeczne struktury jak w latach ubiegłych. Z kolei inne źródła podają, ze nastąpił pewien przełom w obyczajowości młodej generacji Japończyków. Zwracają ponadto uwagę, ze obecnie to kobiety w Japonii postrzegane są wręcz jako silniejsze psychicznie, dające sobie lepiej radę ze stresem i zagrożeniami cywilizacyjnymi. Młode Japonki nie mogąc znaleźć oparcia w sfrustrowanych mężczyznach podkreślają coraz istotniejszą rolę przyjaźni między kobietami. Pozostając de facto w związku są tak naprawdę bardziej zaangażowane w relacje przyjacielskie z tą sama płcią. Czerpią z nich poczucie bezpieczeństwa, zrozumienie, pomoc, wsparcie, czyli wszystkie te elementy, jakie teoretycznie powinny znajdować w kontaktach z płcią przeciwną. Tak się jednak składa, że trudno o nie wśród wiecznie zaganianych, raczej pasywnych i biernych japońskich mężczyzn.

Odnosząc się wprost do tematyki lesbijskiej prezentowanej w yuri, a problematyki homoseksualnej obecnej w Japonii należałoby po pierwsze postawić pytanie jak ma się rzeczywistość zaprezentowana w komiksie do tej znanej z codziennego życia Japończyków. Pewne homoerotyczne zachowania wśród japońskiej młodzieży są na porządku dziennym. Nie koniecznie prowadzą jednak one do stricte homoseksualnych. doświadczeń, czy relacji międzyludzkich. Intymne związki miedzy osobami tej samej płci spotykają się w Japonii z potępieniem, ponieważ w tamtejszym kręgu kulturowym założenie rodziny i posiadanie dzieci jest uważane za obowiązek obywatelski i społeczny. Nie tyle same zachowania homoseksualne są potępiane ile właśnie fakt swoistej nieprzydatności dla społeczeństwa jednostki o odmiennej orientacji. Z drugiej strony wraz z częściowym uwalnianiem się przez młoda generację Japończyków spod pewnych społecznych norm można domniemywać, ze także nastawienie wobec homoseksualizmu w Kraju Kwitnącej Wiśni ulega w pewnym stopniu zmianie.

Mamy nadzieję, że w powyższym artykule udało nam się przybliżyć ciągle dosyć egzotyczny gatunek komiksu, jakim jest yuri. Nasza intencja było zaprezentowanie zarówno zróżnicowania omawianego gatunku, jego specyfiki kulturowej, ale także wartości jakie ze sobą niesie. Tym samym pokazanie, ze komiks może w interesujący i pełen emocji sposób opowiadać o miłości między dwiema kobietami.

(notka odautorska) Tekst został wygłoszony na Wolnej Wszechnicy Genderowo-Queerowej w Centrum Praw Kobiet.