"Zeszyty Komiksowe" #23 - recenzja magazynu

Autor: Aleksander Krukowski
22 marca 2018

www.gildia.pl
Zeszyty Komiksowe - 23 - (maj 2017) Tekst i obraz.
Dostępność: 24h
Cena: 18,00 zł 19,90 zł
dodaj do koszyka

Zachodnie sprawy, polskie problemy

Relacja tekstu i obrazu wydaje się dla komiksów niezwykle istotna. Intuicyjnie postrzegamy komiks jako połączenie rysunków z dymkami. Nawet jeśli nie wszystkie komiksy mają taką formę, jest ona w obrębie komiksów najpopularniejsza. Od dawna też relacja słowa i obrazu stanowi bardzo ważny element teorii komiksu, już to jako czynnik fundujący tę gałąź sztuki, już to jako punkt wyjścia dla przeciwników koncepcji komiksu ufundowanego na relacji słowo-obraz.

23 numer „Zeszytów Komiksowych” pokazuje nam, że kwestia relacji między tekstem i obrazem w ramach komiksu jest nadal żywa, dyskutowana i otwarta. Nauka o komiksie jest jeszcze stosunkowo młodą dziedziną, w której wciąż pozostał czas na kreślenie podstawowych definicji czy założeń, czas na wyłonienie się różnych orientacji metodologicznych.

W tym numerze mamy zestawienie przynajmniej dwóch z nich. Pierwsza to esencjalistyczna postawa, według której komiks bazuje na relacji tekstu z obrazem. Charakter tej relacji może być różnie definiowany, tekst lub (częściej) obraz może znajdować się na pozycji uprzywilejowanej i tak dalej. Przeglądu tego typu założeń dokonuje Harry Morgan w artykule Relacje tekst-obraz w literaturze rysunkowej. Jest to przegląd krytyczny, ponieważ Morgan nie tylko przywołuje teorie komiksów zbudowane na tytułowej relacji, ale także każdorazowo podważa ich zasadność, odwołując się do... ilustracji powieści z XIX wieku. Pokazuje, że wiele cech jakoby dystynktywnych dla komiksów pojawiało się już w cyklach ilustracji powieści odcinkowych sprzed 150 lat. Choć Morgan nie daje tu własnej propozycji definiowania komiksu, pokazuje, że próby zbudowane na relacji tekst-obraz są - przynajmniej do teraz - nieudane. Dalej mamy omówienie alternatywnych koncepcji komiksu w dwóch artykułach Tomasza Żaglewskiego: Teoria nie-komiksu. Bart Beaty i historia komiksów "nieczytelnych" oraz Medium wielowymiarowe. Komiks jako przedmiot i podmiot badawczy według Nicka Sousanisa. Oba teksty sprowadzają się w zasadzie do referowania tez zaczerpniętych z książek/komiksów autorów wspomnianych w tytułach. Dotyczą one zarówno doboru materiału ilustracyjnego do historii komiksu jako gałęzi sztuki, potrzeby wyłonienia własnej metodologii badawczej, jak i możliwości opowiedzenia o komiksie "od środka", czyli za pomocą komiksu właśnie.

Ta ostatnia kwestia odsyła nas ponownie do klasyka formalistycznego spojrzenia na komiks - Scotta McClouda. Choć jego teorie są szeroko krytykowane w dotychczas wspomnianych tekstach, to po nich następuje... wywiad z McCloudem, zrobiony przy okazji wypuszczenia jego komiksu Zrozumieć komiks na polskim rynku. Pozycji tej dotyczą też dwa kolejne teksty: Jakub Jankowski krytykuje polski przekład książki McClouda a Michał Traczyk mu odpowiada obroną tłumacza. W tej dyskusji (choć Jankowski nie dostał możliwości odpowiedzi na zarzuty Traczyka - w każdym razie nie na łamach tego numeru) Jankowski występuje z pozycji naukowej i o naukowość przekładu się upomina, z drugiej strony Traczyk podkreśla niewielką naukowość Zrozumieć komiks i postuluje podejście "user friendly". Traczyk słusznie zauważa, że niektóre argumenty Jankowskiego wydają się wynajdywane "na siłę", trzeba jednak przyznać, że ogólnie krytyka tłumaczenia została przedstawiona w sposób przekonujący. Jankowski wybrzmiał też bardziej profesjonalnie, prezentując wyższy poziom merytoryczny swoich argumentów.

Wszystkie te teksty: zarówno dotyczące istotności relacji tekstu i obrazu, jak i przekładu Zrozumieć komiks pokazują pewną kondycję polskiej nauki o komiksie. Po pierwsze: tkwi ona na etapie zapatrzenia na Zachód. Najlepszym tekstem numeru jest tłumaczenie tekstu Morgana. Zaś teksty Żaglewskiego (w numerze jest ich 3, wraca on później z tekstem o powodach popularności komiksowych adaptacji kinowych, zbudowanym na tej samej zasadzie) są tylko referowaniem cudzych poglądów. W zasadzie można by je czytać jak recenzje, gdyby autor rozbudował je o fragmenty oceniające. Po drugie: już na tym wstępnym etapie rodzą się konflikty, jak ten wokół tłumaczenia McClauda. Wierzę w dobre intencje Jankowskiego i doskonale rozumiem naukowe pretensje. Wydaje mi się jednocześnie, że na tym etapie budowania "wiedzy o komiksie" w Polsce trzeba czasem wykazać więcej wyrozumiałości i przychylności.

W numerze mamy jeszcze garść krótszych tekstów w jakiś sposób powiązanych z tematyką numeru. Jacek Frąś próbuje nas przekonać, że komiks i piosenka mają ze sobą wiele wspólnego, choć ta "wielość" sprowadza się w zasadzie do umiejscowienia ich na obrzeżach kultury wysokiej. Artykuł ten jest mało przekonujący i osadzony na archaicznej dziś opozycji kultury wysokiej i niskiej. Adam Rusek przybliża nam kolejne karty z historii polskiego komiksu, koncentrując się na latach 1946-1957. Ten akurat tekst nie ma wiele wspólnego z tematyką numeru, jako że Rusek koncentruje się na kontekście historycznym i politycznym oraz sytuacji społeczno-ekonomicznej artystów. Temat relacji tekstu i obrazu w komiksie wraca za to w tekście Radosława Pisuli: W szponach gatunku. Wiedźmin w amerykańskim komiksie oraz we wspomnianym już, trzecim tekście Żaglewskiego.

Tekst i obraz to ciekawa propozycja „Zeszytów Komiksowych”. W numerze tym widać, jak bazowe problemy nauki o komiksie wciąż pozostają aktualne na zachodzie oraz z jakimi innymi problemami musimy się zmierzyć na polskim gruncie. Jednak swego rodzaju żywiołowość bijąca spomiędzy kart tego numeru przekonuje mnie, że w naszym kraju jest sporo energii i intelektualnej potencji, które w tym kierunku zostaną zwrócone.

Zeszyty Komiksowe - 23 - (maj 2017) Tekst i obraz

Redaktor naczelny: Michał Błażejczyk
Okładka: Karol "KRL" Kalinowski
Wydawnictwo: Biblioteka Uniwersytecka w Poznaniu, Instytut Kultury Popularnej
Rok wydania polskiego: 5/2017
Format: 250x240 mm
Oprawa: miękka
Papier: offsetowy
Druk: cz.-b.
Dystrybucja: księgarnie, internet
Wydanie: I
Cena z okładki: 19,90 zł

Podyskutuj na forum!



blog comments powered by Disqus