Historii nigdy dosyć - recenzja komiksu "Aptekarz w getcie krakowskim"

Autor: Tomasz Nowak
12 marca 2013

Z jednej strony miasto i jego znane miejsca: Wawel, Rynek, Sukiennice. Z drugiej automatyczne wręcz skojarzenie: getto, czyli Warszawa, niedawno rozbite dopiero nieco w powszechnej świadomości przez film W ciemności. A jednak żydowskie getta utworzone przez Niemców podczas II wojny światowej istniały w wielu miejscach, przy czym to krakowskie było jednym z większych. Jego historię spisał z niezwykłej perspektywy jedyny jego nieżydowski mieszkaniec. Teraz do jego słów Tomasz Bereźnicki postanowił dołączyć obrazy. Wyszła z tego dramatyczna i pouczająca lekcja historii. I co najważniejsze – ciekawa.

Tytułowy aptekarz to Tadeusz Pankiewicz, kierownik Apteki pod Orłem w krakowskim Podgórzu. To właśnie tam piewcy tysiącletniej Rzeszy stworzyli enklawę dla podludzi, zwaną w iście Goebbelsowskim stylu: żydowską dzielnicą mieszkaniową. Pankiewicz nie chcąc porzucić rodzinnej firmy po prośbie i łapówce wystarał się o pozwolenie na pozostanie i dalsze prowadzenie zakładu.

Tym samym Bereźnicki opowiada historię krakowskiego getta z perspektywy Pankiewicza właśnie, Ten, wraz z pracownicami stworzył w swej aptece okno na świat dla zamkniętych za murami, bazę dla szmuglu, ale i swoiste "centrum intelektualne"; ostoję normalności w nienormalnej rzeczywistości. A także miejsce "przerzutowe" – usypiania dzieci przemycanych z getta na zewnątrz, dostarczania lewych papierów, przekupywania faszystów w trakcie wysiedleń.

Pankiewicz na własne oczy obserwował redukcję liczebności i obszaru getta, wysiedlenia i wszystkie bestialstwa, jakimi duchowi synowe Schillera i Beethovena chętnie darzyli tych, którzy zajmowali należną rasie panów przestrzeń życiową. I tak aż po całkowitą likwidację "dzielnicy", czyli po stworzenie obozu pracy w Płaszowie.

Pankiewicz opisuje życie pełne grozy, ale jednak życie. Sam zresztą do końca tej opowieści pozostaje bardzo ludzki. Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata, który na pytanie dlaczego pomagał, nie rzuca szczytnych haseł, tylko odpowiada z prostotą: Jak można było nie pomóc?... I to pomimo tego, że on też cały czas żył na krawędzi, traktowany przez Niemców, ale też Polaków i Żydów niekiedy instrumentalnie. Sam poddawany był próbom, z których, - jak nieraz przewidywał – nie wyjdzie żywy. A jednak...

Tomasz Bereźnicki to krakowski artysta znany również w świecie komiksu, choćby za sprawą prac wyróżnianych w konkursach Muzeum Powstania Warszawskiego. Toteż nie dziwi, iż Aptekarz... na tle masy komiksów historycznych publikowanych ostatnimi laty wyróżnia się zdecydowanie pozytywnie. To ważne, gdyż ukazał się w języku polskim i angielskim, a więc jego wydźwięk może okazać się szerszy.

Oparty wprost na relacji Pankiewicza, mimo rozmaitych innych odniesień, jest spójny, treściwy "nieprzedobrzony". Bereżnicki w prostej formie, równie prostymi środkami "nazywa" rzeczy po imieniu, rysuje tło wydarzeń. Korzystając z książkowego wydania wspomnień aptekarza, zgrabnie montuje rozmaite wątki, splata fakty, zachowując przy tym przenikliwy ogląd i ocenę spraw, ukazywanych dziś niechętnie w sposób tak dosłowny.

Oszczędne, realistyczne grafiki automatycznie skupiają uwagę na tym co istotne. Ciemne, nasycone paletą intensywnych, choć stonowanych barw kadry przemawiają do wyobraźni. Widać w nich grozę i przygnębienie. A jednak ostateczna konkluzja budzi nadzieję, bo ta wszak umiera ostatnia.

To dobry komiks, już choćby tylko dla zrozumienia, iż Żydzi to immanentna część naszej historii oraz kultury. Stanowi on o wiele lepsze narzędzie przekonywania, niż zmuszanie do kajania się za przeszłość, co wobec stosowanej przy tym jednostronnej argumentacji, stanowi próbę "dialogu" o jakości cokolwiek wątpliwej. Ale nie tylko. To po prostu dobrze skrojona i narysowana opowieść. Zatem może sam epitet "dobry" to dla Aptekarza... zbyt mało?

Aptekarz w getcie krakowskim

Scenariusz: Tomasz Bereźnicki
Rysunek: Tomasz Bereźnicki
Wydawnictwo: Muzeum Historyczne Miasta Krakowa
Rok wydania polskiego: 1/2013
Liczba stron: 46
Format: 230x300 mm
Oprawa: miękka
Papier: offsetowy
Druk: kolor
Dystrybucja: księgarnie, internet
ISBN-13: 978-83-7577-180-0
Wydanie: I
Cena z okładki: 30 zł



blog comments powered by Disqus