Życia koleje i koleiny – recenzja komiksu "Córka Mendla – Wspomnienia"

Autor: Tomasz Nowak
4 grudnia 2013

www.gildia.pl
Córka Mendla. Wspomnienia.
Dostępność: 24h
Cena: 29,90 zł 46,00 zł
dodaj do koszyka

Oto otrzymujemy kolejny pamiętnik z czasów horroru: wspomnienia z życia przed i podczas II wojny światowej, opowiedziane przez matkę Gustę, zebrane i zilustrowane przez syna Martina Lemelmana losy jego przodków. Losy trudne, ale także zapadłe w, jakże utarte już, koleiny.

Lemelman zarejestrował pod koniec lat osiemdziesiątych wspomnienia matki o życiu w przedwojennej Polsce, a także pod okupacją – sowiecką, niemiecką i znowu sowiecką. To niewątpliwe kolejny cenny dokument do archiwów Fundacji Zapisu Historii Ocalonych z Shoah. Nadając im jednak formę szkicowanego ołówkiem, wspartego reprodukcjami dokumentów, drukowanego pamiętnika, próbuje podnieść go do rangi… właśnie, jakiej?

Córka Mendla z natury rzeczy prezentuje owe wspomnienia skrótowo i wybiórczo. Dodatkowo, w trzech częściach podzielonych czasowo, łączy opowieść Gusty z tym, co opowiadał wujek autora. Ten zaś nie poddaje przytaczanych faktów żadnej weryfikacji, co skutkuje sporą liczbą wypunktowanych na końcu przez tłumacza nieścisłości.

Wbrew temu, co deklaruje, Lemelman poprzez wybór słów matki i rysunki nie tylko relacjonuje zdarzenia, ale także je komentuje. Szary, pozbawiony indywidualności portret peryferyjnego miasteczka, Germakówki, nasuwa myśl, że "pewnie wszędzie tak było". Ustami Gusty wyrzuca Matrin też kilkukrotnie sąsiadom-gojom, że się za Żydami nie wstawiali. Nie mówi oczywiście wprost: nie rzucali się z gołymi rękami na uzbrojonych Niemców. A to nie jedyny ze stawianych im zarzutów.

Za to, jeśli chodzi o własną rodzinę Gusta (czy Martin?) jakoś nie wiąże ze sobą tego, że ojciec załatwia coś łapówką ("wiedział, jak zadbać o rodzinę"), a następnie jego córki "znajdują pracę" w państwowym urzędzie. Żydzi z jej relacji to w ogóle jakaś społeczność ponad podziałami (nie witali ani komunistów, ani faszystów), ale też pozapaństwowa. Emanuje z niej jasno to, o czym często zdajemy się zapominać – wpisane w kulturę, religię i codzienność Narodu Wybranego poczucie wyższości.

A może to tylko część prawdy? Mnóstwo też w słowach Gusty goryczy i rozczarowania – tym, co przyniosła wojna, ale też życiem powojennym. Może dlatego idealizuje przeszłość, błogie, choć nielekkie dzieciństwo? Z całej tej książki bije zresztą jakaś naiwność. Takie amerykańskie zaskoczenie, że gdzieś jest też jeszcze inny świat, inne życie. Nie powinno to jednak dziwić, skoro jak widać i w tekście, i w dodatkach, w oczach matki oraz syna Ameryka to nowa Ziemia Obiecana.

Dzieje Lemelmanów są na tyle tragiczne, że nie sposób krytykować tej opowieści za przeciętność. Warto jednak zastanowić się nad mocą oddziaływania kolejnych takich publikacji. Po Joselu Kuberta (formalnie) i Mausie Spiegelmana (kontekstowo) większość, szczególnie nowo spisanych, wycinków Zagłady ma po prostu charakter wtórny. Także tutaj aspektu edukacyjnego nie ratuje zamieszczony w dodatkach zestaw "tematów do rozmów", czy bogate kulturowe tło, wsparte wstawkami w jidysz. Tym samym lektura Córki Mendla zamiast stawać się przestrogą, owszem, budzi grozę, ale też zwyczajne znużenie.

Córka Mendla - Wspomnienia

Scenariusz: Gusta Lemelman, Martin Lemelman
Rysunek: Martin Lemelman
Tłumaczenie: Wojciech Szot
Wydawnictwo: Wydawnictwo Komiksowe
Rok wydania polskiego: 6/2013
Tytuł oryginalny: Mendel's Daughter. A Memoir
Wydawca oryginalny: Free Press
Rok wydania oryginału: 2007
Liczba stron: 240
Format: 200x275 mm
Oprawa: miękka
Dystrybucja: księgarnie, internet
ISBN-13: 978-83-936037-5-6
Wydanie: I
Cena z okładki: 46 zł



blog comments powered by Disqus