"Favela w kadrze" – recenzja komiksu

Autor: Jerzy Łanuszewski
10 grudnia 2017

Na obrzeżach Rio de Janeiro

Wydawnictwo Mandioca pojawiło się na naszym rynku w lutym – opublikowano wtedy pierwszy zeszyt serii Barras. Cykl jest kontynuowany, a tymczasem oficyna wypuściła kolejny komiks z Ameryki Południowej. Favela w kadrze to opowieść oparta na wspomnieniach Mauricio Hory, znanego fotografa, mieszkającego w brazylijskich slumsach.

Bo tym właśnie jest tytułowa favela. To nielegalne osiedle, wybudowane na jednym ze wzgórz koło Rio de Janeiro. Pierwsza taka osada powstała ponad sto lat temu i nazywała się Morro da Favela. Od niej wzięło się określenie wszystkich tego typu miejsc.

Komiks jest wspólnym dziełem Hory i Andre Diniza. Wspomnienia fotografa posłużyły jako kanwa opowieści o tym, jak właściwie wygląda życie w dzielnicy biedy. Wokół jego osobistych przeżyć zbudowano przekonujący obraz tej społeczności. Komiks nie jest długi, połyka się go błyskawicznie – jednak obserwacje są celne i trafiają w sedno problemów. Nie spodziewajcie się jednak głębokich analiz, komiks ma raczej zasygnalizować istnienie pewnych zjawisk oraz mechanizmów. I to się udaje. Po lekturze czytelnik może sobie wyrobić podstawowe pojęcie o tym, jak wygląda egzystencja tamtejszych mieszkańców. To brak perspektyw, beznadzieja i narkotyki. To wykluczenie oraz ubóstwo. To życie w ciągłym strachu przed wszechwładną policją, która z prawem ma niewiele wspólnego. To kolejne pokolenia dilerów. To mama schizofreniczka. To tata – gangster starej daty, stylizowany na postaci z Ojca chrzestnego. Hora i Diniz bardzo umiejętnie przedstawili ducha tego miejsca. Czuć w narracji sporo uproszczeń i wygładzeń (postać ojca zdaje się być szczególnie wyidealizowana), ale czytając Favelę w kadrze chce się im wierzyć.

W komiksie dostajemy opowieść z punktu widzenia człowieka, który w tym miejscu spędził całe życie i nigdy go nie opuścił. Mimo sukcesu, nie chciał "wyrwać się" – wciąż tam mieszka. To nie jest relacja reportera, przybyłego z lepszego świata i starającego się zrozumieć mieszkających tu ludzi. Nie. Mauricio już ich rozumie – jest przecież jednym z nich. Dzięki temu nie ma w komiksie epatowania drastycznymi scenami (choć ich nie brakuje), ani pustego rozczulania się nad losem mieszkańców wzgórza (mimo iż ich problemy są wyraźnie zaakcentowane). Narracja pokazująca grozę życia w faveli, przeplatana jest scenami zwyczajnymi, gdzie widać codzienne zajęcia tych ludzi: ich pracę, rozrywki, rozmowy z najbliższymi.

Diniz posługuje się prostymi kształtami, jego plansze przypominają wycinanki lub drzewoyty (na których, notabene, się wzorował). I to się w tej historii jak najbardziej sprawdza. Umowność przedstawienia bohaterów skraca dystans między nimi, a czytelnikiem spoza południowoamerykańskiego kręgu kulturowego – patrząc na czarne ludziki Diniza, czytelnik nie zastanawia się, jak ci ludzie naprawdę wyglądają i czy różnią się wyglądem od jego sąsiadów. Liczą się ich problemy. Dzięki temu Favela w kadrze, mimo iż opowiada o konkretnym miejscu, nabiera bardzo uniwersalnej wymowy. Jak podkreśla narrator: "Przemoc jest tylko jedna". Przy tym są to naprawdę dobre rysunki, a kompozycja niektórych plansz zachwyca. Kreska jest szalenie wyrazista i dynamiczna, sprawia wrażenie, jakby postacie były w ciągłym biegu, lub tańcu. Artysta przez zdecydowaną większość komiksu wykorzystuje tylko czerń i biel – ten styl zostaje złamany tylko w jednym miejscu, za to bardzo znaczącym. Album uzupełniają fotografie Hory i archiwalne zdjęcia wzgórza, autorstwa Augusto Malty.

Warto sięgnąć po Favelę w kadrze. To dobry komiks, umiejętnie mówiący o sprawach trudnych. Czekam też na kolejne tytuły od wydawnictwa Mandioca – czuję, że oficyna jeszcze nie raz nas czymś zaskoczy.  

Favela

Scenariusz: Andre Diniz
Rysunek: Andre Diniz
Liternictwo: Robert Sienicki
Tłumaczenie: Jakub Jankowski
Wydawnictwo: Mandioca
Rok wydania polskiego: 11/2017
Rok wydania oryginału: 2011
Liczba stron: 136
Format: 160x230 mm
Oprawa: twarda
Papier: offsetowy
Druk: cz.-b. z kolorową wkładką
Dystrybucja: księgarnie, internet
ISBN-13: 9788394719944
Wydanie: I
Cena z okładki: 69 zł


blog comments powered by Disqus