Xięga Tajemna odkupienia – recenzja komiksu "Nietoty"

Autor: Aleksander Krukowski
Korekta: Jerzy Łanuszewski
28 maja 2015

www.gildia.pl
Nietoty.
Dostępność: 24h
Cena: 72,00 zł 75,00 zł
dodaj do koszyka

Nietoty wyglądają niepozornie. Z zewnątrz sprawiają wrażenie płyty winylowej w jakimś luksusowym wydaniu, ale już przekartkowane ujawniają wyraźnie tę swoją niepozorność. Przejrzane w pośpiechu przypominają bardziej zestaw ikon czy infografik, bez większego sensu. Ten wyłania się dopiero przy całościowej i uważnej lekturze, bardzo zresztą wymagającej, ale odwzajemniającej się estetycznym zachwytem.

"Całościowa lektura" w kontekście Nietot jest pojęciem nieco bardziej skomplikowanym, bo komiks Kuby Woynarowskiego towarzyszył produkcji słuchowiska radiowego Radia Kraków pod tym samym tytułem, w reżyserii Jana Klaty, z tekstem Sebastiana Majewskiego. Ukazywał się w odcinkach, poprzedzając emisję antenową. W wersji albumowej pojawia się z płytą CD, na której utrwalono nagranie wszystkich części. I dopiero z jego odsłuchaniem możemy mówić o lekturze całościowej. Komiks i słuchowisko można oczywiście traktować jako osobne utwory, ale dopiero ich zestawienie oraz powstała w ten sposób multimedialna interakcja między Klatą a Woynarowskim (przy każdorazowym współudziale Majewskiego) stanowi pełnię dzieła.

W (zbyt) dużym uproszczeniu, Nietoty opowiadają o Goralenvolk, ludzie tatrzańskim, którego tożsamość narodowa stała się punktem spornym rozmaitych stronnictw czasu II wojny światowej. Te konflikty stworzyły okazję do kolaboracji z okupantem - hitlerowcy bez problemu w góralach rozpoznali lud aryjski, godny walczyć za jedną Rzeszę. Jednak scenariusz Majewskiego nie jest tekstem historycznym o charakterze dokumentalnym, dlatego Goralenvolk to tylko punkt wyjścia, kontekst na tle którego zarysowuje się trójka bohaterów spektaklu/komiksu: Witalis Wider (jeden z głównych ideologów Goralenvolku, wiszący na haku w ramach kary za zdradę), jego Wolna Elektrona (oderwana od łańcucha DNA Widera w skutek reakcji z żelazem haka) oraz Włodek Lenin (nieżyjący już, ale nadal chcący odzyskać Podhale w ramach Sprawiedliwości Dziejowej). Osobliwe te persony (nie-persony) próbują odkupić swe winy zakładając spółkę (kolektyw, woli Włodek) oferującą innym narodom możliwość odkupienia. Robią to, podstawiając Witalisa w miejsce każdego możliwego zdrajcy. Witalis staje się every-kolaborantem i umiera (ale nie do końca), by lud mógł poczuć dziejowe zadośćuczynienie. W ten sposób (pośród innych) Nietoty stają się nieco surrealistyczną opowieścią o motywacjach, o rytuałach i pewnej teatralności historii.

Grafiki Woynarowskiego to doskonałe uzupełnienie słuchowiska. Stosują podobne zabiegi, na przykład gdy bohaterowie Majewskiego mówią o limitowanej edycji ciupag, używając języka sloganów reklamowych, daleko wyprzedzającego mowę powojenną, Woynarowski (w innym miejscu) używa komunikatów w formie przypominającej okna dialogowe programów komputerowych. Czasem grafiki lepiej ukazują to, co w tekście/dialogu nie jest łatwe do przedstawienia, to znaczy ewolucję postaci, moment przełomowy. Doskonała jest scena odkupienia Chorwatów, gdzie lud obrazowany jest jako swastyka ułożona z kwadratów/pikseli. W trakcie płomiennej przemowy Lenina i uśmiercania Witalisa, kolejne piksele "odpadają", aż swastyka zostaje zredukowana do jednego, kwadratowego punktu. Podobnych operacji na symbolach jest w komiksie wiele. Niestety, Woynarowski przedstawia słuchowisko w sposób wybiórczy, opuszczając pewne partie. Szkoda, bo mogły one zostać włączone przynajmniej do wydania albumowego. Zwłaszcza wypowiadane trójgłosem fragmenty Nietoty Tadeusza Micińskiego (też przecież pełnej węży i swastyk), lokujące problem Goralenvolk wśród zagadnień młodopolskich, a które zobrazowane mogły być na wiele sposobów – doskwierają brakiem.

Całość prezentuje się wspaniale, zarówno pod względem edycji (której do doskonałości brakuje tylko wyrzucenia z tylnej okładki-obwoluty totalnie zbędnych rekomendacji, informacji o cenie i tym podobnego, komercyjnego a nieestetycznego szajsu), jak i treści. To złożone dzieło o trudnym przekazie, które warto polecać wybrednym czytelnikom.

Nietoty

Scenariusz: Sebastian Majewski, Jakub Woynarowski
Rysunek: Jakub Woynarowski
Wydawnictwo: Radio Kraków
Rok wydania polskiego: 10/2014
Oprawa: twarda w obwolucie
Papier: offsetowy
Druk: kolor
Dystrybucja: księgarnie, internet
Wydanie: I
Cena z okładki: 75 zł


blog comments powered by Disqus