Polski komiks gazetowy, cz. 1: Świat przygód - Nowy Świat Przygód

Autor: Marek Misiora

Gazetą najbardziej zasłużoną w promocji komiksu wśród młodych czytelników jest już nieistniejący ŚWIAT MŁODYCH. Jej historię zaprezentuję pod kątem publikowanych w niej komiksów w następnym odcinku.
Poprzedniczką Świata Młodych, a zarazem pierwszą gazetą w Polsce prawie w całości wypełnioną komiksami był ŚWIAT PRZYGÓD - ilustrowany tygodnik dla młodzieży, wydawany w Warszawie od 1935 roku.
01 Niewiele informacji o tej gazecie dotrwało do dnia dzisiejszego, nie miała takiej popularności jak podobna jej w treści Karuzela i kilka innych mniej znaczących tego typu. ŚWIAT PRZYGÓD zamieszczał przedruki i "przerysowanki" komiksów zachodnich, między innymi były w niej drukowane takie komiksy jak: Tarzan; Flip i Flap; Alex, król magików (w oryginale Mandrake - rodzaj Supermana, mający wybitne zdolności tworzenia iluzji, które straszą jego wrogów); Rakieta X-10 (komiks sf, podróże i przygody na nieznanych planetach); Przygody Tomka wśród niebezpieczeństw Czarnego Lądu (komiks awanturniczo przygodowy z okresu kolonialnego) oraz Eskadra Orłów (komiks współczesny osadzony w środowisku pilotów).
02Po wojennej przerwie od 20.03.1946 r. W Katowicach rozpoczęto wydawanie Tygodnika obrazkowego - NOWY ŚWIAT PRZYGÓD. Początkowo komiksy zajmowały prawie 50% objętości pisma oprócz powieści, artykułów okolicznościowych, ciekawostek, humoru, porad typu "zrób to sam", krzyżówek oraz odpowiedzi na listy czytelników. Wprzeciwieństwie do powieści podobnie jak przed wojną nie podawano nazwisk autorów komiksów. Często trudno jest rozstrzygnąć które komiksy były całkowicie polskie, a które przedrukowane lub przerysowane. Tarzan jest na pewno zachodni, bardzo podobny do komiksu przedwojennego, natomiast pewna nieudolność kreski świadczy o przerysowaniu komiksów: Lelum i Polelum (Katzenjammer Kids); bez tytułu (kot Feliks); Pikuś i Mikuś (Placid i Muzo). O przedruku komiksu francuskiego świadczy nie wymazanie napisu "a suivre" (C.D.N.) na końcu jednego z odcinków serii Spartakus.
03Cześć komiksów ze względu na treść można określić jako polskie, np. "1002 przygody Wacka Piotrowskiego", akcja komiksu toczy się w Warszawie wczasie wojny, wkrótce przenosi się aż do płn. Indii i tam zostaje urwana (zakończona jednym zdaniem, że wszystko dobrze się skończyło). Akcja "Czterech Mścicieli" rozgrywa się również w czasie wojny, żołnierze Andrzej, Klim i Wania dzielnie walczą z Niemcami, podobnie jest w komiksie "Marek - Partyzant".
Czesław Szczerbiński, który początkowo przerysowywał "Katzenjammer Kids" jako Lelum Polelum po pewnej przerwie rysuje tych samych w wyglądzie bohaterów, jednak rysunki są już bez dymków i z podpisami wierszem autorstwa Bohdana Brzezińskiego. Komiks ten pod nowym tytułem "Tomek i Romek, dwaj figlarze" jest pierwszym w NOWYM ŚWIECIE PRZYGÓD w którym podano autorów tekstu i rysunków.
Historia "Porucznik Grot, lotnik myśliwiec" jest komiksowo przedstawioną jedną z przygód bohatera wcześniej drukowanej powieści Adama Kontera pod podobnym tytułem. Autorzy rysunków tego komiksu nie zostali podani. Czytając komiks sf "Promienie X" zauważyć można, że rysowały go dwieosoby (właściwie przerysowywało), a redakcja plansze pocięła część rysunków opuszczając i myląc kolejność w dwóch miejscach.
W roku 1947 redakcja gazety zostaje przeniesiona do Warszawy, a tytuł zostaje zmieniony na ŚWIAT PRZYGÓD.
04Początkowo kontynuowano profil komiksowy NOWEGO ŚWIATA PRZYGÓD. Nowym komiksem jaki wtedy zaczął się ukazywać był "Przesław znad Odry" autora podpisującego się na planszy inicjałem NW. Jest to baśń z pradawnej Polski, dziś można powiedzieć fantazy. Z komiksów dla dzieci oprócz Pikusia i Mikusia pojawiło się kilka odcinków Kaczora Donalda oraz "Pingwin Pong i kotka Sambo". Z opowieści zagranicznych komiks sf pt. "Pogromcy przestrzeni" mający już zauważalny podtekst propagandowy o dwugrupach naukowców, badaczy nowych światów i kapitalistycznych wyzyskiwaczy chcących kolonializm przenieść na inne planety. Komiksy "Sierżant King z Królewskiej Konnicy" i Bili Tornado zwycięzca Czarnego Węża" zostały dokończone przez polskich autorów, gdyż przestano już sprowadzać "kapitalistyczno-imperjalistyczne" gazety i nie było z czego przerysować komiksów. 05 Bili Tornado z pogromcy Indian (cenzura zareagowała zbyt późno) stał się pogromcą białych bandytów. Początek komiksu "Proces Bolka Tarnosika" nawiązuje do "Billa Tornado" i odzwierciedla zachodzące zmiany. Bolek Tarnosik przebiera się za kowboja i wjeżdża do Warszawy. Jedne dzieci witają go tablicą z napisem "Niech żyje Bili Tornado" a inne "Precz z BillemTornado!! Oszust! Przemytnik fałszywych przygód!!!". Przemytnika chwyta Panna Lodzią, pierwsza słynna polska milicjantka i staje on przed sądem, gdzie opowiada swoje okupacyjne przygody w całkowicie polskim komiksie. Tak zaczyna się chyba najlepszy okres dla komiksu w ŚWIECIE PRZYGÓD, choć coraz więcej historii jest z akcentami propagandowymi. Komiksy były ciekawsze fabularnie i lepsze graficznie. Kazimierz Grus, słynny przedwojenny satyryk narysował surrealistyczny komiks podróżniczy "Podróże Kazimierza Grusa", Marian Walentynowicz awanturniczy komiks do tekstu wierszem Stanisława Strumph-Wojtkiewicza pt. "Ściśle tajne". W komiksie zadebiutowała trójka młodych twórców: Jan Marcin Szancer (06 "Przygody Ziarnka" - legenda oziarnku kawy i "Serca na barykadzie" - z okresu Wiosny Ludów), późniejszy słynny polski ilustrator książek i Maja Berezowska (prawdopodobnie humorystycznymi paskami "Barbarka Figlarka"), słynna malarka i autorka grafik. Tu debiutował również Henryk Jerzy Chmielewski czyli Papcio Chmiel, twórca Tytusa (wierne graficznie dokończenie komiksu "Sierżant King z Królewskiej Konnicy" i cykl pasków humorystycznych "Feluś Szczudełko i Jędrek Sadełko". Z komiksów zagranicznych znalazł się tylko jeden "El Liberador" o wyzwoleniu Wenezueli autorstwa Raymonda Cazanave, nazwiska którego nie wymazano ze wszystkich odcinków i stąd można je poznać. O walce narodowowyzwoleńczej traktował również komiks "Wolna puszcza Pembaringanu" z tekstem R. Stillera i rysunkami A. S. Rylskiego, który sądząc po rysunkach mógł być również autorem niektórych wcześniejszych komiksów nie podpisanych. Koniec roku 1948 przynosi ograniczenie ilości komiksów, a właściwie tylko dokończenie wcześniejrozpoczętych. Na początku 1949 roku w jednym numerze gazety jest już tylko po jednym pasku "Barbarki Figlarki". Wraz ze stopniowym odrzucaniem tego co zachodnie przyszedł zakaz rozpowszechniania komiksu. W 1949 roku z połączenia ŚWIATA PRZYGÓD i harcerskiej gazety NA TROPIE powstał ŚWIAT MŁODYCH, ale o nim już w następnym odcinku.

Giełda Komiksów - 2 - (2/1998)

Redaktor naczelny: Arkadiusz Salamoński
Wydawnictwo: ArSal
Rok wydania polskiego: 1998
Format: B5
Oprawa: miękka
Papier: matowy
Druk: cz.-b.
Dystrybucja: własna, sklepy specjalistyczne
Cena z okładki: 4,80 zł



blog comments powered by Disqus