Hayao Miyazaki

Autor: Tomasz "Gato" Gawroński
Ur.: 5 stycznia 1941 , Tokio / Japonia
zdjęcie

Kiedy 5 grudnia 1903 roku w Chicago urodził się Walter Elias (czyli Walt Disney), chyba nikt z jego czwórki rodzeństwa nie przypuszczał, że stanie się on światowym prekursorem rysunkowej animacji. Całe zastępy naśladowców próbowały kopiować jego wzorzec realistycznej animacji i rozwiązań graficznych. Nie ulega wątpliwości, że jednym z dzieci Disneya jest również japoński reżyser, scenarzysta i rysownik komiksów, HAYAO MIYAZAKI.

Hayao Miyazaki urodził się w piątym dniu stycznia 1941 roku, będąc w kolejności drugim z czworga potomków płci męskiej z zamożnego rodu Miyazakich. Jego ojciec był dyrektorem Miyazaki Airplane w Kanuma, fabryki produkującej stery do myśliwców typu Zero. Zbieżność nazw nie jest tu przypadkowa - właścicielem fabryki był wujek małego Hayao. Matka Miyazakiego przez większą część jego młodości przeleżała w szpitalu, walcząc z gruźlicą. Film Mój sąsiad Totoro (Tonari-no Totoro; polska emisja: Canal Plus) jest w głównej mierze poświęcony wydarzeniom z jego dzieciństwa i rozłąki z matką. Była ona inteligentną i oczytaną kobietą, która po przegranej przez Japonię drugiej wojnie światowej zmieniła swoje poglądy polityczne z zaangażowanej nacjonalistki na zwolenniczkę demokracji obywatelskiej. Wpływ rodziców na Hayao był niezaprzeczalny: bliskie związki i fascynacja awiacją zaowocowały wieloma efektownymi scenami podniebnych lotów w jego filmach, czy też współpracą z magazynem hobbystycznym "Model Graphix". O swojej matce wspominał zaś w wywiadach, że odziedziczył po niej sceptycyzm i umiejętność stawiania właściwych pytań.

W 1958 roku, będąc na trzecim roku szkoły średniej Toyama, Hayao Miyazaki postanowił zostać animatorem po obejrzeniu filmu Hakuja Den (reż. Yabushita Taiji). Była to tragiczna opowieść z cyklu "love story" oparta na bazie chińskiej legendy. Warty podkreślenia jest też fakt, że był to pierwszy animowany film studia Toei Doga, założonego w 1956 roku.

Rok później, w 1959 roku, Hayao Miyazaki został członkiem społeczności akademickiej na Uniwersytecie Gakushuin, prywatnej uczelni od początku swojego istnienia bardzo blisko związanej z cesarskim rodem. Ukończył specjalizacje w zakresie ekonomii i nauk politycznych, broniąc pracę dotyczącą teorii japońskiego przemysłu. Na uniwersytecie ukształtował swoje preferencje polityczne, stając się zaangażowanym wyznawcą ideologii marksistowskiej. Radykalne nastawienie Miyazakiego brało się poniekąd z politycznego klimatu początku lat sześćdziesiątych i faktu, że był synem "bogatych burżujów". Studia to również czas, który Hayao poświęcił na działalność w studenckim "kole badawczym literatury dziecięcej". Nie sugerujmy się nazwą, gdyż w tamtych czasach była to organizacja zajmująca się niemal wyłącznie mangą.

ANIMATOR NA BARYKADACH

W 1963 roku Hayao Miyazaki został absolwentem Uniwersytetu Gakushuin i niemal z marszu, po odbyciu trzymiesięcznego stażu, znalazł pracę w Toei Animation, dziś największym studiu animacji w całej Azji. Zaczynał skromnie. Zarówno praca (uczestniczył w pracach przygotowawczych do produkcji filmu Wan Wan Chushingura), jak i wynagrodzenie (19,500 jenów miesięcznie) nie odpowiadały talentom i ambicjom młodzieńca. Z tych środków finansowych początkowo ciężko było mu opłacić nawet mały lokal w Norima-ku w Tokio.

Drugą produkcją, przy której Miyazaki pracował jako animator, była seria telewizyjna Okami-shonen Ken (1963 rok). Tam też poznał Isao Takahatę, który nadzorował jego pracę będąc reżyserem jedenastu odcinków serii. Od tego momentu datuje się ich wzajemna współpraca oparta na przyjaźni i szacunku. Ciągle jednak decyzja o zatrudnieniu się w charakterze animatora, będąc absolwentem ekonomii renomowanej uczelni, nie wydawała się zbyt szczęśliwym rozwiązaniem. Jednak dzięki talentowi i wytężonej pracy Miyazaki wkrótce zdystansował pracowników starszych od siebie wiekiem i stażem. Dał się również zauważyć, jako przywódca strajkujących animatorów podczas konfliktu związków zawodowych. Dzięki uznaniu starszych kolegów już w 1964 roku Hayao Miyazaki został wybrany sekretarzem związku zawodowego w studiu Toei Animation.

ZŁODZIEJ-GENTELMAN ZNOWU W AKCJI

Współpraca na linii Miyazaki-Takahata układała się świetnie. W 1971 roku zaangażowali się w kolejny serial animowany, Lupin III [sansei]. Był on oparty na niezwykle popularnej w Japonii mandze Monkey Puncha, ukazującej się od 1967 roku na łamach magazynu "Action Weekly". Jednakże prestiż w branży przyniosła Miyazakiemu nie seria telewizyjna, lecz kinowa produkcja z cyklu Lupin III - Cagliostro-no Shiro, zrealizowana w 1979 roku, której był zarówno współscenarzystą jak i reżyserem.

Filmem, który wyniósł Hayao Miyazakiego na sam szczyt japońskich animatorów i zwrócił uwagę międzynarodowej widowni jest Kaze-no tani-no Nausicaa, epicka ekologiczna opowieść o młodej dziewczynie usiłującej przetrwać w zniszczonym świecie opanowanym przez insekty (mushi). Producentem filmu, opartego na autorskim komiksie Miyazakiego, został Isao Takahata (obecność tej dwójki staje się niemal regułą), Miyazaki napisał scenariusz i podjął się reżyserii. Sam film wszedł na ekrany japońskich kin w 1984 roku. W tym filmie Miyazaki po raz pierwszy miał szansę pokazać pełnię swojej wyobraźni, plastycznego talentu i umiejętności kreowania skomplikowanych światów, gdzie realizm miesza się z fantastyką. Nausicaa wygrał główną nagrodę podczas Second Japanese Anime Festival i otrzymał rekomendację World Wildlife Fund. Peanów na cześć Mistrza nie było końca. Oszałamiająco dobre recenzje w prasie, nagrody na festiwalach kina fantastycznego w Paryżu i Zagrzebiu i świetna akcja marketingowa (w tym czasie młodszy brat Hayao Miyazakiego - Shiro, pracował w Hakuhodo, drugiej co do wielkości agencji reklamowej w Japonii) - wszystko to złożyło się na finansowy i artystyczny sukces tej produkcji.

Również kolejne produkcje cieszyły się ogromną popularnością. Były to: Tenku-no shiro Laputa, Mój sąsiad Totoro (Tonari-no Totoro; 1988), uznany przez japońskich respondentów za drugi film wszech czasów (pierwsze miejsce niepodzielnie okupuje film Siedmiu samurajów Akiry Kurosawy) oraz Szkarłatny pilot (Kurenai-no buta; 1992).

Największym sukcesem finansowym okazał się ostatni film Hayao Mizakiego, Księżniczka Mononoke (Mononoke Hime; 1997). Jest to historia rozgrywająca się w czasach Epoki Muromachi (1333-1568), opowiadająca losy walki pomiędzy zwierzęcymi bogami puszczy (reprezentowanymi przez San, księżniczkę wywodzącą się z ludzkiego gatunku, lecz wychowaną przez wilki), a ludźmi pragnącymi zapanować nad siłami przyrody (na czoło wysuwa się wyrachowana Eboshi). W środek konfliktu wmieszany zostaje młody Ashitaka, który zarażony przez Tatarigami, wyrusza w daleką podróż na zachód.

W 1998 roku Hayao Mizaki formalnie odszedł z Ghibli i założył w jego pobliżu małe studio - Butaya. Jak sam wspominał, zamierza tam zrealizować kilka krótkich filmów przy pomocy ekipy młodych realizatorów, które będzie wyświetlał w Muzeum Ghibli w Mitaka w Tokio.

24 marca 2003 roku Amerykańska Akademia Filmowa przyznała Miyazakiemu Oscara. Statuetkę za Spirited Away. W krainie Bogów (tyt. oryginalny Sen to Chihiro-no Kamikakushi), startującego w kategorii Długometrażowy Film Animowany, wręczała Cameron Diaz. Sam twórca niestety nie pojawił się osobiście w Los Angeles.

Bibliografia:
1. Mark Schilling, The Encyklopedia of Japansese Pop Culture, 1997, s. 138-146
2. http://www.nausicaa.net


Filmy:




blog comments powered by Disqus